केप कॉड्ची एलिजाबेथ

माझ्या सासरच्या सगळ्या मंडळींनी जुलै महिन्यात कनेक्टिकट मधे भेटायचे असे ठरले होते. तर त्याला जोडुन केप कॉड्ला जावे असा आम्ही बेत आखला. कनेक्टिक्ट मधे वाढलेल्या माझ्या नवर्‍याने अनेकवेळा केप कॉड्मधे सायकलवरुन भ्रमंती केलेली आहे. त्या आठवणींना उजाळा देण्यासाठी त्याने स्वत:ची सायकलही जाताना गाडीत कोंबली होती.

सर्व्हासचे सदस्या असल्यामुळे आम्ही कुठलाही प्रवास आखतांना आधी तिथे कोणी सर्व्हास सदस्य आहे का ते बघतो. सर्व्हास हा युनायटेड नेशन्सचा एक उपक्रम आहे. http://www.servas.org/ जगभरातील शांतीप्रिय नागरिकांचे आपसात संबंध प्रस्थापित व्हावेत, त्यातुन निर्माण होणार्‍या सामंजस्य आणि देवाण घेवाणीतुन शांतीचा मार्ग शोधला जावा, ही संघटनेची उद्दिष्टे आहेत.
तर केप-कॉड्मधे एलिजाबेथ(लिजा) आणि लिओ हे दांपत्य यादीत होते, म्हणुन नवर्‍याने त्यांच्याशी ईमेल व्यवहार (म्हणजे पत्र व्यवहार म्हणतो तसं) सुरु केला आणि काय आश्चर्य!!! आमच्या प्रमाणे ते दोघेही व्हिगन (व्हेजिटेरियन, पण कुठलाही प्राणिजन्य पदार्थ उदा. दुध, मध, अंडी इ. नं खाणारे) आहेत हे कळले. मग काय, तिथेच रहायचे असे ठरले.
लिओ रिटायर्ड शिशुतज्ञ तर लिजा फिजिओथेरपिस्ट आहे. आणि त्या दोघांनी आपापल्या क्षेत्रात खुप यश संपादन केले आहे, पुस्तके लिहिली आहेत आणि गरिब देशात जाऊन समाजकार्यही केलं आहे असं कळलं.
तर कनेक्टिकट्चा कार्यक्रम आटपुन आम्ही रमत गमत लिजा आणि लिओ यांच्या घरी पोचलो. ४ जुलै असल्यामुळे सगळ्यांनी मिळुन प्रॉव्हिन्स्टाउनला जाऊन फटाके बघायचे असा बेत होता.
तलावाच्या काठावरील प्रशस्तं घर बघुन मन प्रसन्नं झालं होतं. पुढ्चे दोन तीन दिवस लिजा आणि लिओच्या सहवासात आणि केप कॉड्च्या निसर्ग सौंदर्याचा आनंद लुट्ण्यात गेले. पण या प्रवासातील सर्वात लक्षात रहाण्यासारखी गोष्टं म्हणजे स्वत: लिजा, तिचे विचार आणि कार्य.
अमेरिकन समाजात आजही प्रचलित असलेल्या सरकमसिजन या अनिष्टं प्रथेच्या विरुद्ध आवाज उठवण्याचे काम करणार्‍या संस्थेमधे ती अनेक वर्षांपासुन सेवाभावी कार्य करते आहे.

लिजा आणि लिओ या दांपत्याने अनेक वेळा आपल्या यशस्वी प्रॅक्टिस मधुन वेळ काढुन आशिया आणि आफ़्रिकेतल्या गरिब देशात जाऊन तिथल्या लोकांना आपल्या ज्ञानाचा उपयोग करुन दिला आहे.
लिजा अनेक वेळा भारतात जाऊन आली आहे - इतकेच नव्हे, तर तिने एका हिंदी सिनेमातही काम केले आहे. (सिनेमाचे नाव मात्र तिला आठवत नाही.)

स्त्रियांची प्रसुती शक्य तितक्या वेळी घरच्या घरी व्हावी - तिच्या मुलाचा जन्मं त्यांच्या राहत्या घरातच झालेला आहे.

खाण्याचा सवयींबद्द्लची तिची मते अशी आहेत: व्हेजिटेरियन लोक दुध, तुप खाऊन स्वत:ची तब्येत खराब करुन घेतात. त्यापेक्षा आठवड्यातुन एक-दोनदा मांसाहार करणे आरोग्याच्या द्रूष्टीने चांगले. या मताचे समर्थन करण्यासाठी ती जपानचे उदाहरण देते. अमेरिकेनी युद्धानंतर जपानी लोकांना दुधाचे पदार्थ खायला शिकवले (स्वत:चा माल खपवण्यासाठी) आणि वीस वर्षानंतर जपान मधे स्त्रियांमधे पहिल्यांदा स्तनाच्या कॅन्सरच्या केसेस दिसु लागल्या.

एड्सवर उपाय म्हणुन सामान्यत: प्रचलित असलेले कॉकटेल हेच लोकांना मारण्यास कारणीभूत ठरते आहे. बिल गेट्सचे बिल ऍंड मेलिंडा फ़ाउंडेशनने हे कॉकटेल पाजुन अनेक लोकांना मारते आहे आणि त्यांना आता वॉरेन बफ़ेट्चाही पैसा मिळाल्याने जास्तीच लोक मरणार आहेत.


पाश्चात्त्यपद्धतीपेक्षा भारतीय शौचालये तब्येतीच्या द्रुष्टीने चांगली आहेत. लिजा स्वत: त्या पद्धतीचा वापर करते.

लिजाच्या या मतांमधे कितपत तत्थ्य आहे हे मला माहित नाही, पण लिजा ही वर्षांनुवर्षाचा अनुभव असलेली विदुषी आहे. यातील बर्‍याच विषयांवर तिने पुस्तकं लिहिली आहेत हे मात्रं खरे!!!!

American Dance Festival (ADF)

डरहॅमच्या सामजिक आणि सांस्क्रुतिक जीवनात तीन वार्षिक उत्सव महत्वंपूर्ण आहेत:
Full Frame Documentary Film Festival, American Dance Festival (ADF) आणि हौशी नवर्‍याचे All Vegan Thanksgiving!!!

Full Frame साठी मी अक्षरश: दोन दिवस रजा काढली होती. सद्ध्या ADF सुरु आहे. आत्ता पर्य़ंत बघितलेल्या कार्यक्रमांपैकी खालील उल्लेखनिय वाटले.

पॉल टेलरचे बॅंक्वेट ऑफ़ व्हल्चर्स:



या उत्क्रुष्ट कलाक्रुतीत नेते जगावर कसे युद्ध लादतात, त्या युद्ध्दाच्या आगीत मुळात ज्या ध्येयांसाठी युद्ध सुरु केले त्याच ध्येयांची कशी राख रांगोळी होते, आधी समाज आणि मग स्वत: नेते आणि देशही कसे बेचिराख होतात त्याचे दर्शन घडवले आहे. इराक युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर हे कलाक्रुती अगदी आजच्या काळात चपखल बसणारी असली तरी पॉल टेलरच्या ही रचना कालतीत आहे आणि इराक युद्धावर बेतलेली नाही असे प्रश्नोत्तरांच्या वेळी सांगण्यात आले.

चित्रेश दास आणि जेसन सॅम्युएल स्मिथ यांचे रिदम सुट्स



दोन वर्षांपूर्वी मी अमेरिकन डान्स फ़ेस्टिवल पहिल्यांदा बघायला गेले. त्यातली लक्षात राहिलेली रचना म्हणजे "फ़ेस्टिवल ऑफ़ फ़िट". कथ्थक, फ़्लेमेंको आणि टॅप या तीन प्रकारांमधील विलक्षण साम्य बघुन मन अचंबित झालं होतं. फ़ुट वर्कचा समान धागा साधुन कलाकारांनी उत्क्रुष्टं सांस्क्रुतिक मिलाफ़ घडावुन आणला होता. पहिल्या वर्षिचे यश दुसर्‍या वर्षी मिळवण्याचा प्रयत्नं तितकासा सफ़ल झाला नाही. पण यावर्षी मात्रं चित्रेश आणि जेसन यांनी गेल्यावर्षीच्या निराशेची भरपाई केली. चित्रेश आणि जेसन यांची गेल्यावर्षी याच उत्सवात अचानक भेट झाली. जेसन स्टेजच्या मागे प्रॅक्टिस करत असतांना चित्रेश दासांनी गंमत म्हणुन जेसनला साथ द्यायला सुरवात केली. कथ्थक या न्रुत्यप्रकाराच्या अस्तित्वाचा गंधही नसणार्‍याला जेसनला हा कोण, माणुस आपली नक्कल करतो आहे असे वाटले. पण थोड्याच वेळात पायात साधे बुटही नं घालता विलक्षण तयारीचे फ़ुट्वर्क करणारी ही व्यक्ती सामान्य नाही हे त्याच्या लक्षात आले. मग साता समुद्रापलिकड्ल्या या दोन कलांचा जो संगम सुरु झाला तो यावर्षीच्या कार्यक्रमात पुर्ण विकसित झालेला दिसुन आला.
विशेष म्हणजे या कलाकारांनी दोन शैलींचे साम्य दर्शवतांना आपापल्या परंपरांचे तंतोतंत पालन केलेले आहे. फ़्युजन नव्हे, तर एक आधुनिक जुगलबंदी बघाताना डोळ्याचे पारणे फ़िटले.

Pilobolous - पलाबुलस



ADF च्या चाहत्यांचा सर्वात आवड्ता ग्रुप म्हणजे पलाबुलस!! न्रुत्यं आणि जिम्नॅस्टिक यांचा मिलाप करणार्‍या पलाबुलस चा प्रत्येक नाच अविस्मरणिय, प्रेक्षणिय आणि अचंबित करणारा असतो. शरिराला कशाही प्रकारे वाकवु शकणारे हे नर्तक आपल्या कलात्मक हालचाली आणि नर्तकांच्या असंभव वाट्णार॓या मांड्णीने प्रेक्षकांना एखादी गोष्टं सांगतात. दर वर्षीप्रमाणे या वर्षीही तितक्याच कल्पकतेने सर्व रचना सादर करण्यात आल्या.

नैसर्गिक आपत्ती

दहा जुनची पहाट. रात्रीपासुन सारखा पाऊस पडत होताच. अचानक विजेचा मोठ्ठा कडकडाट झाला आणि आम्ही दोघेही दचकुन उठलो. कुठेतरी जवळच वीज पडली असावी असा विचार मनात आला आणि पुन्हा आम्ही झोपेच्या स्वाधीन झालो. शनिवार असल्याने उठायची घाई नव्हतीच. ९-९.३० ला उठले असेन. दुसरं काही करायच्या आधी प्रॅक्टिस आटपावी म्हणुन सतार घेउन डेकवर गेले, तर तबला मशीन चालेना. मनातल्या मनात भारतात बनलेल्या वस्तु कशा बेभरवशाच्या असतात वगैरे वगैरे विचार करुन झाला. मग तानपुरा मशिन चालावुन बघितलं तर तेही चालेना - तरीही माझी ट्युब पेटली नाही, उलट या दोन्ही भारतिय वस्तुंनी एकाच दिवशी राम म्हंटला म्हणुन फारच वैताग आला.
तेवढ्यात नवर्‍याचा आवाज आला - तो गॅरेजचे दार उघडत नाही म्हणाला, आणि माझ्या डोक्यात एकदम लख्खं प्रकाश पडला!!! रात्री "जवळ्पास कुठे पडली असेल" असे वाटलेली विज चक्कं आमच्याच घरावर पडली होती!!!!!

मग एकदम धावपळ सुरु झाली. कुठे काय काय नुकसान झालं आहे ते पहायला लागलो. नशिबानी घराला काही नुकसान झालेले नाही. विजही सगळी गेली नव्हती. फक्त घराच्या बाहेरचे सर्किट निकामी झालेले होते. आमच्या घराच्या बाहेर अगदी काही फुटांवर दोन मोठ्ठी झाडं आहेत. घरापेक्षाही बरीच उंच आहेत. त्यातल्या एका झाडावर साधारण ३० फुट चीर पडलेली दिसली. त्याबिचार्‍या झाडाला तडाखा बसला आणि त्यानंतर एक छोटासा surge घरात आला आणि काही उपकरणे गारद झाली.
नशिबानी आमची बेडरुम खाली आणि विज पडली त्याच्या विरुद्ध दिशेला आहे. विज पडली त्या भागात नवर्‍याचे ऑफिस आहे. बरेचदा तो रात्रभर काम करत बसतो. पण त्यारात्री मात्रं तो जरा लवकरच झोपायला आला होता, ते ही एक नशिबच.

सगळा आढावा घेतल्यावर Garage door opener, garbage disposer in the kitchen sink, music system receiver, internet and both the phone lines ही उपकरणे चालत नव्हती.
त्या सगळ्या चालु व्हायला चांगले ५-६ दिवस लागले. Internet अजुनही पुर्ण पुर्ववत झालेले नाही. मी बहुतेक दिवस घरुन काम करत असल्यानी मला सासु-सासर्‍यांच्या घरी ठिय्या मारलेला आहे. हा ब्लॉगही तिथेच बसुन लिहिते आहे.
त्या झाडामुळे वीज पडली की झाडानी घराला वाचवले ते मला अजुन कळलेले नाही. तुम्हाला काय वाटतं?

पोहायला कोण कोण येतं

गेल्या दोन वर्षांपासुन मला वजन कमी करुन टिकवण्याचा उपाय सापडला आहे. Fatty and गोड पदार्थ खाऊ नये, काही दिवस अगदी फळं सुद्धा खाऊ नये आणि आठवड्यातुन किमान एक दिवस सतत एक तास नं थांबता पोहावे. हा Sangeeta's Weight Reduction Formula माझ्यापुरता तरी चांगला लागु पड्तो आहे. अरेच्चा!! वजन कमी करणे हा काही माझ्या आजच्या ब्लॉगचा विषय नाही - पण त्याचा एक भाग म्हणुन आज पोहायला गेले होते.

Charlotte मधे असताना जवळ एक public swimming pool होता. आता लग्नानंतर Durahm ला मात्र असा pool जवळ्पास नसल्याने भरमसाठ फी असलेल्या Meadowmont नावाच्या एका Gym मधे आम्हाला membership घ्यावी लागली आहे. अर्थात सुविधा अद्ययावत आहेत त्यामुळे मजा पण येते. पण निरिक्षणाचा छंद असलेल्या मला एक विलक्षण फरक दिसुन आला आहे. Charlotte च्या public pool मधे बहुतेक वयस्क आणि अ-गौरवर्णिय लोक येतात. Meadowmont मधे मला अजुन तरी एकही क्रुष्ण्वर्णिय व्यक्ति पोहताना दिसलेली नाही. आपण भारतिय लोक व्यायाम वगैरे करण्याच्या फारसे फंदात पड्त नाही - पड्लोच तर, योगा, चालणे, क्रिकेट, इ. आणि फारच झाले तर Table Tennis, Badminton jogging!!! तरी एखादं भारतिय जोडपं लहानग्यांना पोहणं शिकवायला घेऊन येतं, आणि कुठे एखाद-दुखाट oriental व्यक्तिही दिसते. बहुतेक भरणा मात्रं सुडौल, तरुण गौरवर्णियांचा!!! Class In America चं जणु काही एक उदाहरण!!!
आणखी एक आवर्जुन सांगता येण्यासारखी गोष्टं म्हणजे दोन स्त्रिया, सहा-सात महिन्यांच्या गर्भवती आहेत, आणि नियमितपणे पोहताना दिसतात!!!

आज पोहण्याच्या तासात शिकलेला धडा - पोहताना गाण्याचा प्रयत्नं कधीही करु नये.

Rose Show

हौशी नवरा सालाबादाप्रमाणे Rose Show मधे भाग घेणार होता. माझा मात्र हा पहिलाच अनुभव होता. आत्ता पर्यंत मी लावलेले कुठलेही रोपटे जगलेले नाही, इतकंच काय, विकत आणलेलं चांगली कळ्यांनी लगडलेली कुंडीही काही दिवसांच्या आत गतप्राण झालेली.
या वर्षी थंडी सरता सरता सुरु झालेल्या बागकामात नवर्‍याला हवी ती मदत करत होते. Lady Banks नावाच्या वेली गुलाबाचे रोप दोघांनी मिळुन लावले. त्याला छानच फुलं आली होती.
तर Rose Show मधे एक मोठी मॉडर्न अरेंजमेंट, एक मिनिएचर मॉडर्न अरेंजमेंट आणि इतर हॉर्टिकल्चर बागेत काय फुलं आहेत त्यानुसार ठेवायचे ठरवले. मॉडर्न अरेंजमेंट थोड्क्या फुलांमधे करता येते आणि शिवाय काहीतरी क्रिएटिव केल्याचं समाधान! अरेंजमेंटसाठी विषय दिले गेले होते ते गाजलेले चित्रपट. आम्ही 3 faces of eve आणि Vertigo हे दोन विषय निवडले.
एक दिवस नवरा बाजारात गेला आणि Home Depo मधुन ड्रायरची व्हेंट घेउन आला. त्याला तळाला गच्चं आवळुन ठेवेल असा एक स्टॅंडही घेउन आला. मग व्हेंट्ला स्टॅंड्मधे फिट करुन त्याला काळा रंग फासला. आणि मग त्या व्हेंटला काळजीपुर्वक वाकवुन साधारण हत्तीच्या सोंडेचा आकार तयार केला.
आश्चर्य म्हणजे जो काही आकार तयार झाला तो स्वत:ला balance करुन होता.
मग त्याच्यावर तीन फुलं लावुन 3 faces of eve करायचं ठरलं. एका प्रकारच्या फुलाच्या ३ निरनिराळ्या अवस्था दाखवायच्या की तीन वेगवेगळ्या जातींचे गुलाब लावायचे ते बहुतांश बागेत त्या दिवशी काय फुलणार, त्यावरुनच ठरणार होते.
आता प्रश्नं होता miniature arragement चा - Vertigo सिनेमामधे San Francisco शहरात होणारी रहस्यकथा दाखवली आहे. त्या द्रुष्टीने काही सापडतं का ते बघायला Michaels मधे गेलो. अगदी शेवटी माझी नजर cross-stich pad वर गेली. तिला उचलुन सहज वाकवुन बघितले तर एक interesting आकार तयार झाला. नवर्‍याला तो एकदम आवडला. मग ते घरी आणुन त्याच्यावर अनेक तास दोघांनी अनेक तास trial and error करण्यात घालवले आणि शेवटी एक conical shape ठेवायचा यावर एकमत झाले. तो आकार सॅन्फ्रॅन्सिस्को मधील उंच इमारतीसारखा दिसेल, त्याच्यावर फुलांचा एक झुपका ठेवायचा आणि एक फुल ठेवायचे - म्हणजे उंच इमारतीवरुन कोणितरी खाली बघतं आहे असा भास निर्माण होईल ??!!!
आता दोन्ही अरेंजमेंट्स्ची साधारण बांधणी ठरली, पण हे सगळं होईपर्यंत Rose Show ला जेमतेम २-३च दिवस बाकी होते. आणि मुख्य प्रश्नं म्हणजे बागेत गुलाब कोणकोणचे असणार आहेत? काही गुलाब तर आत्ताच अगदी छान फुललेले दिसत होते. ते कापुन फ्रिजमधे ठेवावे अशी कल्पना मला सुचली ती नवर्‍यालाही पटली. ते एक बरंच झालं कारण शोच्या आद्ल्या रात्री पाऊस पडुन बरंच नुकसान झालं.
ऐन शो च्या दिवशी मात्र आम्ही भल्या पहाटे उठलो. आणि बागेतले दाखवण्यालायक सगळे गुलाब कापले. ते, आणि फ्रिजमधे ठेवलेले असे सगळे गुलाब आणि इतर सामुग्री घेऊन आम्ही शोच्या ठिकाणी दाखल झालो तेव्हा सकाळ्चे ७.३० वाजले होते. बहुतांश सहभागी आमच्या आधीच तिथे आलेले होते.
मग आम्ही लगबगीने arragement करायला सुरुवात केली. ऐन वेळेवर किती चुका होतात आणि प्रश्नं निर्माण होतात त्याचा मला चांगलाच अनुभव आला. तर अरेंजमेंट्स उभ्या करुन आम्ही उरलेले गुलाब horticultrue मधे ठेवायला घेउन गेलो. तेही काम काही कमी नाही. कसंबसं वेळेचा आत सगळे गुलाब स्पर्धेसाठी तयार करुन पाठवले!!! आता वाट निकालाची. Judges आले आणि एकेका arrangement चे बारकाईनी निरिक्षण करु लागले. इतर स्पर्धकांच्या arrangements बघुन आमच्या 3 faces of eve ला दुसरं बक्षीस आणि Vertigo ला पहिलं मिळेल अशी आमची अपेक्षा होती. पण झालं त्याचा अगदी विरुद्ध!! 3 faces of eve ला पहिलं बक्षीस आणि artist award तर Vertigo ला दुसरं बक्षिस मिळालं.
(माझ्यामते judges ना आमची Vertigo ची idea काही कळली नाही - आम्ही आमची कल्पना लिहुन ठेवली असती तर त्यांनी आम्हाला नक्कीच पहिलं बक्षिस दिलं असतं. )

तर असा झाला माझा पहिला वहिला Rose Show.

आणखी फोटो - http://dilipb.smugmug.com/gallery/1501161

अन्याय

सहन केल्यास संस्क्रुती, नं केल्यास इतिहास!!!

American Experience

काही काही गोष्टी इथे अमेरिकेतच होऊ शकतात. अमेरिकेत असुनही माझे सासु-सासरे अगदी कोपर्‍यावर रहातात हयाचा मला कोण अभिमान आहे!! पण ही गोष्ट कोणाला तरी कौतुकाने सांगत असतांना त्या व्यक्तिने मला डोळे बारिक करुन, ओठाचा चंबु करुन I am sorry to hear that असा शेरा मारला!!!
तर आप्तेष्टांना शक्य तितकं दूर ठेवु पहाणार्‍या या अमेरिकनांना समाज कार्याची मात्र भारी आवड आहे.
आणखी एक वाखाणण्याजोगा गुण म्हणजे कामगारांचा आदर आणि श्रमाचे मोल.

या दोन गुण विशेषांवर आधारित दोन अनुभव मला वेगवेगळ्या वेळी, पण Winston Salem नावाच्या एकाच गावात आले.

६ एप्रिल २००६, Charlotte ला काही कामानी जायचे होते. येताना माझ्या Winston Salem च्या ऑफिसमधे काही तरी काम होते म्हणुन तिथे थांबलो. नवर्‍याने मित्रांना फोन करुन Vegan Food कुठे मिळेल ते विचारले असता त्यांनी California Buffet नावाच्या खाणावळीचे नाव सांगितले. तिथे गेलो तर कळले की ही खाणावळ बहुतांश स्वयंसेवकांनी चालवली असुन सर्व मिळ्कत सेवा कार्यासाठी वापरली जाते! चविष्ट खाद्य पदार्थ आणि उत्तम सेवा यांनी आम्ही अगदी भारवून गेलो. शेवटी नं रहावुन बाजुचे टेबल पुसणार्‍या बाईशी संभाषण सुरु केले. ती एका ऑफिसमधे अधिकारी म्हणुन काम करते आणि ती आपल्या secretary मैत्रिणी बरोबर त्या ठिकाणी सेवा कार्य करायला नियमाने येते म्हणे!!!
आपल्याकडे साधे झुणका भाकर केंद्र ना नफा ना तोटा तत्वावर चालवणे कठिण!!

मे २६, २००६

दोन आठवड्यापूर्वी Winston Salem च्या ऑफिसमधे एका व्यक्तिला निरोपाचे जेवण देण्याच्या बेतावर भवती नं भवती सुरु होते. सगळे आपापल्या कल्पना सांगत असतांना आमची मॅनेजर D ला एकदम एक कल्पना सुचली. तिचा मुलगा S उन्हाळ्याच्या सुट्ट्यांमधे एका Restaurent मधे वेटर म्हणुन काम करतो. तर त्याच्याच हॉटेलमधे आपण जायचे का? असं तिनी विचारलं आणि सगळ्यांनी ती कल्पना एकदम उचलुन धरली. त्याच बरोबर चेष्टेने आधी ऑर्डर देऊन मग आपसात जागा बदलुन S ची फिरकी कशी घेता येईल याच्या योजनांमधे D सहित सगळे सहभागी झाले होते.
ठरल्याप्रमाणे २६ तारखेला दुपारी सगळे जण मिळुन ठरलेल्या ठिकाणी गेलो. आता माझे कुतुहल जागे झालेले होते. D आणि S चे काही नाते आहे हे दर्शवले जाणार की नाही? सुमारे ३० जणांची Boss असणारी D आपल्या हाता खाली असणार्‍या सहकार्‍यांचा समोर आपल्या वेटर मुलाला ओळख तरी दाखवेल की नाही हा माझ्या भारतिय मनाला पडलेला प्रश्न!!!

तर गेल्या बरोबर D ने "I am S's Mom" अशी ग्वाही देऊन टाकली. सर्व जण आपापल्या खुर्च्यांवर बसतानाच S चे आगमन झाले. त्या बरोबर D ने "Give your Mom a big hug" अशी प्रेमळ मागणी करताच S ने ती करकचून पूर्ण केली. नुकतेच मिसरुड फुटलेले आपले बाळ कसे जगात पाऊल टाकते आहे त्याचा अभिमान तिच्या चेहेर्‍यावर स्पष्टं दिसत होता.
त्यानंतर Business as usual सुरु झाला......

दिपा मेहतांचा Water

चित्रपट, दूर-चित्रण अशा मध्यमांशी आत्ता पर्यंत माझा दूरचाच संबंध होता. अनेक वाहिन्यांच्या नं संपणार्‍या रडकथां आणि जाहिरातींच्या मार्‍यापासुन सुटका झाली म्हणुन अमेरिकेत आल्यावर एक निश्वासही टाकला होता. पण हौशी नवर्‍याने नुकतेच एका मसिकासाठी चित्रपट आलोकन करायचे मान्य केल्यामुळे आम्ही दिपा मेहतांचा Water बघायला गेलो.

मेहतांच्या Earth आणि Fire, या आधीच्या दोन चित्रपटांप्रमाणेच Water सिनेमा गंभीर असणार, आषयघन आणि hard hitting असणार हे अपेक्षितच होतं. आणि भारतात कोणाला तरी हा सिनेमा काढ्णं म्हणजे हिंदु धर्माचा अपमान वगैरे होतो आहे असं वाटलं, म्हणुन मेहतांना श्रीलंकेत जावुन चित्रण करावं लागलं म्हणे. जग भर आपण आपल्या देशातल्या स्वातंत्र्याचा डंका पिटत असलो, आणि लोकशाही नसलेल्या देशांकडे (चीन आणि पाकिस्तान असे वाचावे) तुच्छ्तेनी पहात असलो तरी खरोखरच्या लोकशाहीपासून आपण कोसो दूर आहोत हेच या चित्रपटाच्या उदाहरणावरुन दिसुन येतं.

चित्रपट सुरु होतो तो सात-आठ वर्षे वयाच्या छुयीयाच्या नवर्‍याच्या अंत यात्रे पासुन. अजाण छुयीयाला आपले लग्नं झाले होते याची पुसट्शी आठवण असते. दु:खी, हताश वडिल जेव्हा "छुयीया, अब तुम विधवा हो गयी" असं तिला सांगतात तेव्हा ती "कब तक?" असं विचारते.

पुढील प्रसंगात तिला एका विधवा आश्रमात नेऊन सोडतात. आश्रम मधुमती नामक व्रुद्ध विधवेच्या देखरेखी खाली चालवलेला असतो. छुयीयाला मुळीच तिथे रहायचे नसते आणि एक दिवस आपली आई आपल्याला घेऊन जाईल असं तिला वाटत असलं तरी हळुह्ळु ती तिथे रूळ्ते. समाजाने टाकुन दिलेल्या त्या स्त्रियांची आयुष्ये, आपसातले हेवे-दावे आणि स्वभाव विशेषांचे अत्यंत प्रभावी चित्रण दिसुन येते. एकिकडे गावातील उच्चभ्रू, मधुमतीशी संगनमत करुन, आश्रमातल्या तरूण स्त्रियांचे शोषण करत असतांना, दुसरीकडे १९३८ च्या त्या काळामधे राजा राम मोहन रॉय, गांधीजी यांच्या सारख्या समाज सुधारकांमुळे प्रभावित झालेला नारायण शिक्षण संपवून घरी परत आलेला असतॊ.

नदीवर अंघोळ करायला गेलेल्या छुयीयाचा अवचित नारायणाशी परिचय होतो. पांढरे वस्त्र ल्यायलेली, वपन केलेली छुयीया आपली ओळख करुन देते, आणि नाव सांगुन झाल्यावर "मै विधवा हूं" असं पण सांगते.

चिमुरड्या छुयीयाचे निरागस, स्वाभिमानी अस्तित्व आश्रमातल्या इतर स्त्रियांना बळ देउन जाते. नारायणाच्या प्रोत्साहनामुळे कल्याणी पुनर्विवाहाचा विचार करु लागते. कल्याणीचा इरादा पूर्ण होतो का? छुयीयाचे भविष्य काय? हे जाणुन घेण्यासाठी सिनेमा बघणे जरुरी आहे.

छुयीयाचे काम करणारी बाल नायिका सरला, अभिनेत्री मनोरमा (मधुमती), सीमा बिश्वास, विदुला जवळ्गेकर, जॉन अब्राहिम यांनी प्रभावी अभिनय केलेला आहे. लिसा रे (कल्याणी) चा प्रयत्न चांगला असला तरी अशिक्षित स्त्रीचा रांगडे पणा ती अभिनयात उतरवु शकलेली नाही.

गंगेच्या काठावर घडणार्‍या या कथानकामधे पाण्याचा उपयोग फारच चांगल्या रितीने करून घेतला आहे. Beautiful compositions of the shots, effective camera angles make it a pleasant experience to watch it on the big screen.

चित्रपटात विनोदाचा प्रभाविपणे उपयोग करुन घेतला आहे. प्रसंगांमधे अतिशयोक्ति नाही, loud acting नाही तरिही हा सिनेमा मनात घर करून बसतो तो वास्तववादी कथेमुळे.

भारतातल्या लोकशाहीवादी आणि स्त्री वादी संघट्नांनी हा सिनेमा भारतात जरूर दखवला जावा अशी जोरदार मागणी करायला हवी. डोळेझाक केल्याने प्रश्न मिटत नाहीत. स्त्रियांच्या परिस्थितीत बरीच सुधारणा झाली असली तरी अजुन बरीच वाट्चाल बाकी आहे. सतीसारख्या प्रथा कालबाह्य झाल्या असल्या तरी, विज्ञानाचा दुरुपयोग करुन, स्त्रियांना जन्मं घेण्याचाच अधिकार नाकारण्यात येतो आहे.
ते ही तितकेच निंदनिय आहेत आणि दुर्दैवानी सुशिक्षित लोकही त्यात मागे नाहीत. चित्रपटाला विरोध करण्यापेक्षा या अनिष्टं प्रथांना विरोध करुन दाखवा बरं!!!!

विदर्भ

विदर्भाविषयी चर्चा करण्यासाठी एक नविन ब्लॉग बनवला आहे.

http://vidarbha-charcha.blogspot.com/

आला वसंत